Human Design vs MBTI — ต่างกันอย่างไร ใช้คู่กันได้ไหม

ทำไมถึงถูกเอามาเทียบกัน

ถ้าคุณเคยตอบแบบสอบถาม MBTI แล้วได้ตัวอักษรสี่ตัวอย่าง INFJ หรือ ESTP คุณคงเข้าใจความรู้สึกตอนที่คำอธิบายฟังดู “ใช่เลย” ความรู้สึกเดียวกันนี้เกิดกับคนที่เปิด Chart ฮิวแมนดีไซน์ครั้งแรกแล้วเห็นคำว่า Projector หรือ Generator ทั้งสองระบบตอบความอยากรู้เดียวกัน คือ “ฉันเป็นคนแบบไหน” จึงถูกเอามาเทียบกันบ่อย

แต่เมื่อมองใกล้ ๆ ทั้งสองระบบตั้งต้นจากคนละที่ ใช้ข้อมูลคนละชนิด และอธิบายคนละชั้นของประสบการณ์ การเทียบจึงไม่ใช่เพื่อหาว่าอันไหนถูกกว่า แต่เพื่อให้รู้ว่าแต่ละอันเหมาะกับคำถามแบบไหน หน้านี้จะเทียบ Human Design กับ MBTI เป็นหลัก และพ่วง Enneagram กับโหราศาสตร์ไว้ด้วย เพราะเป็นอีกสองระบบที่คนไทยคุ้นเคย

แต่ละระบบมาจากไหน

• MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) พัฒนาขึ้นในสหรัฐอเมริกาช่วงกลางศตวรรษที่ 20 โดยแคทารีน บริกส์ และอิซาเบล ไมเยอร์ส ต่อยอดจากแนวคิดเรื่องประเภทจิตวิทยาของคาร์ล ยุง จัดคนตามความชอบ 4 คู่ ได้แก่ E/I, S/N, T/F และ J/P รวมเป็น 16 ประเภท
• Enneagram เป็นแบบจำลองบุคลิกภาพ 9 ประเภทที่เน้นแรงจูงใจและความกลัวหลักของแต่ละประเภท รูปแบบที่ใช้กันปัจจุบันพัฒนาขึ้นช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 จากหลายสาย ทั้งสายจิตวิทยาและสายจิตวิญญาณ
• โหราศาสตร์ มีหลายสำนัก ทั้งตะวันตก อินเดีย และไทย ใช้ตำแหน่งดาว ณ เวลาเกิดมาตีความ มีอายุหลายพันปีและเป็นรากหนึ่งของอีกหลายระบบ
• Human Design เกิดในปี 1987 เป็นระบบที่สังเคราะห์องค์ประกอบจากโหราศาสตร์ I Ching ระบบจักระ และ Kabbalah เข้าด้วยกันเป็น Bodygraph เรียกได้ว่าเป็นระบบที่ใหม่ที่สุดในสี่ระบบนี้ อ่านรายละเอียดเพิ่มได้ที่หน้าHuman Design คืออะไร

ข้อสังเกตคือ MBTI กับ Enneagram อยู่ในสายที่พยายามอธิบายจิตใจผ่านการสังเกตและตอบคำถาม ส่วนโหราศาสตร์กับ Human Design อยู่ในสายที่ตั้งต้นจากข้อมูลเกิด นี่คือเส้นแบ่งแรกที่สำคัญที่สุด

ข้อมูลตั้งต้นต่างกันอย่างไร

MBTI และ Enneagram ใช้แบบสอบถาม ผลจึงสะท้อนว่าคุณมองตัวเองอย่างไรในวันที่ตอบ ข้อดีคือคุณมีส่วนร่วมกับผลโดยตรงและเถียงได้ ข้อจำกัดคือผลเปลี่ยนได้ตามอารมณ์ ช่วงชีวิต หรือวิธีตีความคำถาม หลายคนทำ MBTI ซ้ำแล้วได้ตัวอักษรต่างจากเดิมอย่างน้อยหนึ่งตัว

Human Design และโหราศาสตร์ใช้ข้อมูลเกิด คือวัน เวลา และสถานที่ ผลจึงไม่ขึ้นกับว่าคุณรู้สึกอย่างไรกับตัวเอง และคำนวณซ้ำกี่ครั้งก็ได้ค่าเดิม ข้อดีคือไม่มีอคติจากการตอบ ข้อจำกัดคือถ้าเวลาเกิดคลาดเคลื่อน ค่าบางส่วนจะเปลี่ยน และที่สำคัญกว่าคือ ความคงที่ของผลไม่ได้แปลว่าผลนั้นถูกต้อง มันแค่แปลว่าสูตรคำนวณคงที่

จุดนี้เองที่ทำให้คนที่เคยผิดหวังกับ MBTI เพราะผลเปลี่ยนไปมา มักสนใจ Human Design เพราะ Chart ไม่เปลี่ยน แต่ควรเข้าใจว่าทั้งสองแบบมีจุดอ่อนคนละด้าน ไม่ใช่ว่าแบบหนึ่งแก้ปัญหาของอีกแบบได้

แต่ละระบบอธิบายอะไร

• MBTI อธิบาย “ความชอบ” ในการรับข้อมูลและตัดสินใจ เช่น ชอบดูภาพรวมหรือรายละเอียด ชอบตัดสินใจด้วยตรรกะหรือคุณค่า ไม่ได้อธิบายแรงจูงใจลึก ๆ และไม่ได้บอกว่าควรทำอะไร
• Enneagram อธิบาย “ทำไม” คือแรงขับและความกลัวที่อยู่เบื้องหลังพฤติกรรม จึงมักถูกใช้ในงานพัฒนาตัวเองและความสัมพันธ์
• โหราศาสตร์ อธิบายธีมของชีวิตผ่านสัญลักษณ์ของดาวและเรือน ครอบคลุมตั้งแต่บุคลิกไปจนถึงช่วงเวลาและเหตุการณ์ ซึ่งเป็นส่วนที่ Human Design ไม่เน้น
• Human Design อธิบาย “จังหวะ” และ “วิธีตัดสินใจ” ผ่าน Strategy และ Authority รวมถึงโครงสร้างใน Bodygraph เช่น Center ที่ Defined หรือ Undefined จุดเด่นคือมันให้สิ่งที่นำไปทดลองได้ทันที เช่น ลองรอให้มีอะไรมาให้ตอบสนอง หรือลองแจ้งก่อนลงมือ

สังเกตว่าทั้งสี่ระบบไม่ได้ตอบคำถามเดียวกัน MBTI บอกว่าคุณประมวลผลอย่างไร Enneagram บอกว่าเพราะอะไร Human Design บอกว่าเมื่อไหร่และด้วยสัญญาณไหน ส่วนโหราศาสตร์วาดภาพใหญ่ทั้งชีวิต การที่ผลของระบบหนึ่งไม่ตรงกับอีกระบบจึงไม่ใช่เรื่องแปลก และไม่ได้แปลว่ามีระบบใดผิด

หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ของแต่ละระบบ

ขอพูดตรง ๆ แบบที่เราพูดกับเพื่อน ไม่มีระบบใดในสี่ระบบนี้ผ่านเกณฑ์ที่วงการจิตวิทยาวิชาการใช้ยืนยันเครื่องมือวัดบุคลิกภาพได้อย่างเต็มที่

• MBTI เป็นระบบที่ถูกศึกษามากที่สุดในสี่ระบบ และถูกวิจารณ์มากที่สุดเช่นกัน ประเด็นหลักคือการแบ่งคนเป็นสองขั้ว (เช่น E หรือ I) ทั้งที่ลักษณะเหล่านี้กระจายตัวต่อเนื่อง และความคงที่ของผลเมื่อทำซ้ำ นักจิตวิทยาวิชาการมักใช้แบบจำลอง Big Five มากกว่า แต่ MBTI ก็ยังถูกใช้แพร่หลายในองค์กรเพราะเข้าใจง่ายและเปิดบทสนทนาได้ดี
• Enneagram มีงานวิจัยอยู่บ้างแต่น้อยกว่า MBTI มาก และยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจนเรื่องความถูกต้องของการแบ่ง 9 ประเภท
• โหราศาสตร์ ถูกทดสอบในงานวิจัยแบบควบคุมหลายครั้ง ส่วนใหญ่ไม่พบว่าทำนายลักษณะหรือเหตุการณ์ได้ดีกว่าการสุ่ม
• Human Design ยังไม่มีงานวิจัยที่ผ่านการตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญมายืนยันเลย ระบบใช้คำจากวิทยาศาสตร์ เช่น พันธุกรรมหรือควอนตัม ในเชิงเปรียบเทียบ ไม่ใช่ในฐานะหลักฐาน

DEVESSA นำเสนอ Human Design ในฐานะกรอบสังเกตตัวเอง เท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัย การทำนาย หรือคำแนะนำทางการแพทย์ และเราคิดว่าการใช้ MBTI หรือ Enneagram ด้วยท่าทีเดียวกันก็เหมาะสมที่สุด ดูวิธีที่เราจัดทำเนื้อหาได้ที่หน้าวิธีจัดทำรายงาน

ใช้คู่กันได้ไหม

ได้ และหลายคนก็ใช้อยู่ ข้อแนะนำเดียวคืออย่าบังคับให้ผลตรงกัน เราเห็นคนพยายามหาว่า INFJ ควรเป็น Projector หรือ Type 4 ใน Enneagram ควรเป็น Emotional Authority ซึ่งไม่มีความสัมพันธ์แบบนั้นอยู่จริง เพราะแต่ละระบบวัดคนละอย่างด้วยวิธีคนละแบบ

วิธีใช้คู่กันที่เราเห็นว่าได้ประโยชน์

• ใช้ MBTI หรือ Enneagram ตั้งคำถามเรื่อง “ฉันมักคิดและรู้สึกอย่างไร” แล้วใช้ Human Design ตั้งคำถามเรื่อง “ฉันจะทดลองเข้าหาเรื่องนี้ด้วยจังหวะไหน”
• เมื่อสองระบบขัดกัน ให้ถือว่าเป็นโอกาสสังเกตตัวเอง ไม่ใช่ปัญหาที่ต้องเลือกข้าง เช่น MBTI บอกว่าชอบวางแผน แต่ Strategy ชวนให้รอตอบสนอง ลองดูว่าในชีวิตจริงคุณทำแบบไหนแล้วพอใจกว่า
• อย่าใช้ระบบใดระบบหนึ่งอธิบายผลของอีกระบบ เช่น อ้างว่า Chart บอกว่าทำไมถึงได้ MBTI แบบนี้

คำถามแบบไหน เหมาะกับระบบไหน

ถ้าให้สรุปเป็นคำแนะนำสั้น ๆ

• อยากได้ภาษากลางคุยกับทีมเรื่องสไตล์การทำงาน และต้องการเครื่องมือที่คนส่วนใหญ่รู้จัก → MBTI
• อยากเข้าใจแรงจูงใจและความกลัวที่ขับพฤติกรรมของตัวเอง → Enneagram
• อยากเห็นภาพใหญ่ของชีวิตผ่านสัญลักษณ์ที่มีประวัติยาวนาน และสนใจเรื่องช่วงเวลา → โหราศาสตร์
• อยากได้สิ่งที่ทดลองในชีวิตประจำวันได้ทันที เรื่องจังหวะและวิธีตัดสินใจ โดยไม่ต้องตอบแบบสอบถาม → Human Design

ไม่ว่าเลือกอันไหน หลักเดียวกันใช้ได้หมด คือใช้เป็นคำถาม ไม่ใช่คำตอบ จดผลจริง หาทั้งตัวอย่างที่ตรงและไม่ตรง และไม่ใช้ตัดสินใจเรื่องสุขภาพ การเงิน กฎหมาย หรือเรื่องที่กระทบคนอื่นแทนข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ถ้าอยากลองดู Human Design ของตัวเอง สร้าง Chart ฟรีได้จากวันเวลาเกิด แล้วเริ่มอ่านตามวิธีอ่าน Chart